Режим

Тәжірибелер

0/4

Тәжірибені таңдаңыз: модель бәрін дайындайды, ал тәжірибе сіздің әрекеттеріңіз бойынша есептеледі.

    Тасымалдағыш

    Бірліктерді айналдыру

    Сан
    Қай бірліктен
    Қай бірлікке

    Сызбадағы баспалдақтың сатыларын басыңыз: таңдалған саты айналдырудың «мақсаты» болады.

    Уақыт

    0,0 с

    Модель жеңілдетілген: файлдардың өлшемдері мен тасымалдағыштардың сыйымдылығы оқу үшін алынған.

    Тасымалдағыш және файлдар

    Дайын
    файлдарды басыңыз — олар тасымалдағышқа жазылады
    бос емес бос айналдыру қадамы
    Салыстырыңыз: 1 Гбайт = 1024 Мбайт, 1000 емес
    Сыйымдылығы——
    Бос емес——
    Бос——
    Толуы——

    Мұндай файлдың нешеуі сыяды

    сыйымдылық : өлшем

    Не болып жатыр

    Журнал

      Тапсырма

      жаттықтырғыш
      1

      Бит, байт, символ 11-сабақ

      биттерді жағыңыз

      Компьютер — электронды есептеуіш машина. Ол кез келген символды, әріпті, санды екілік санау жүйесіне аударады: бәрі сигнал түрінде, 0 мен 1 арқылы сақталады. Ақпараттың өлшем бірліктерін ақпарат теориясы қарастырады: температураның, уақыттың, массаның өлшем бірлігі болатыны сияқты, ақпараттың да өз бірліктері бар.

      Бит — ақпаратты өлшеудің ең кіші бірлігі. Бит екі мәннің бірін ғана сақтайды: сигнал бар — 1, сигнал жоқ — 0.

      1 бит — 2 мән (0, 1), 2 бит — 4 мән (00, 01, 10, 11), 3 бит — 8 мән. Әр жаңа бит мүмкіндікті екі есе арттырады.

      Байт — ақпаратты өңдеу мен берудің ең кіші бірлігі. 8 бит = 1 байт. Компьютер тіпті 1 санын сақтау үшін де 8 ауыстырғышты, яғни 1 байтты пайдаланады.
      Символ — әріп, цифр, тыныс белгісі, тіпті бос орын да. Бір символ 1 байтпен кодталады.

      «Ақпарат» сөзінде 7 символ — 7 байт. «Бағдарламалау» — 13 символ = 13 байт = 13 · 8 = 104 бит.

      Неге 2561 байт = 8 бит, ал 8 бит 2⁸ = 256 түрлі тіркес береді: 0-ден 255-ке дейінгі сандар. 0 де саналады, сондықтан 255 емес, 256 символ.

      Биттерді басыңыз: әрқайсысы — 0 не 1. Сегіз бит — бір байт, 256 тіркес.

      Сөздің не сөйлемнің көлемін есептеңіз
      2

      Өлшем бірліктерінің баспалдағы 11, 12-сабақтар

      сатыны басыңыз

      Өмірде үлкен көлемді ақпаратпен жұмыс істейміз, сондықтан ірі бірліктер керек. Негізге екілік жүйе алынған: информатикада «кило» — 1000 емес, 2¹⁰ = 1024.

      • 8 бит = 1 байт — 8 көбейткіші тек осы жерде.
      • 1 Кбайт = 1024 байт, 1 Мбайт = 1024 Кбайт, 1 Гбайт = 1024 Мбайт, 1 Тбайт = 1024 Гбайт.
      • Әрі қарай: петабайт → эксабайт → зеттабайт → йоттабайт, әрқайсысы алдыңғысынан 1024 есе үлкен. Ең үлкені — йоттабайт.

      Дәрежелерді жаттау міндетті емес, ретін білу керек: кило, мега, гига, тера, пета, экса, зетта, йотта.

      Тасымалдағыш не файлКөлемі
      CD диск700 Мбайт
      DVD диск4,7 Гбайт
      Қатқыл диск500 Гбайт, қазір көбіне 1 Тбайт және одан көп
      MP3 форматындағы 200 ән≈ 1 Гбайт
      100 символдан тұратын қарапайым мәтін100 байт
      Бір кітап≈ 1000 Кбайт

      Сатыны басыңыз — онда неше байт бар екенін көресіз.

      ОйынБірліктерді кішісінен үлкеніне қарай реттеңіз.
      3

      Бірліктерді айналдыру: үлкенге — бөлеміз, кішіге — көбейтеміз 12-сабақ

      өзіңіз айналдырыңыз

      Бірліктерді бағанға жазыңыз: жоғарыда — бит, төменде — терабайт. Сонда ереже қарапайым:

      • Кіші бірліктен үлкенге (бит → байт, Гбайт → Тбайт) — бөлеміз: 48 бит : 8 = 6 байт.
      • Үлкен бірліктен кішіге (Тбайт → Мбайт) — көбейтеміз: 15 Тбайт · 1024 · 1024 = 15 728 640 Мбайт.
      • Бірнеше сатыдан өтсек — бірнеше рет бөлеміз не көбейтеміз: 1 Тбайт = 2¹⁰ · 2¹⁰ = 2²⁰ Мбайт.
      Мысал2 Мбайт ақпарат 64 Кбайттан неше есе көп? Алдымен бірлікті теңестіреміз: 2 · 1024 = 2048 Кбайт; 2048 : 64 = 32 есе.
      4

      Хабардың көлемі: журнал, кітап, сурет 12-сабақ

      калькулятор
      Хабар — бір ортадан екінші ортаға тасымалданған ақпарат. Хабардың ақпараттық көлемі — хабарды жазуға қолданылған символдар саны: 1 символ = 1 байт.

      Мәтіннің көлемі байтпен: бет × жол × жолдағы символ. Суреттің көлемі: пиксельдер саны × бір пиксельдің байты.

      • Журнал: 35 бет × 60 жол × 50 символ = 105 000 байт ≈ 102,54 Кбайт ≈ 0,1 Мбайт.
      • Кітап: 231 × 65 × 70 = 1 051 050 байт ≈ 1026,4 Кбайт.
      • Сурет 320 × 600 пиксель, әр пиксель 4 байт: 192 000 · 4 = 768 000 байт = 750 Кбайт ≈ 0,73 Мбайт.
      Тасымалдағыштың қандай бөлігі270 бет × 45 жол × 50 символ = 607 500 байт. Тасымалдағыш 600 Мбайт = 600 · 1024 · 1024 = 629 145 600 байт. Кішіні үлкенге бөлеміз: 607 500 : 629 145 600 ≈ 0,00097 — пайыздың оннан бірі де толмайды (≈ 0,1 %).
      5

      Ақпаратты тасымалдау жылдамдығы 12-сабақ

      тасымалдауды іске қосыңыз

      Желідегі тасымалдау жылдамдығын табу үшін көлемді уақытқа бөлеміз. Уақытты әрқашан секундқа айналдырамыз, көлемді — керекті бірлікке.

      1. 94 Мбайт ақпарат 3 минутта тасымалданды. Көлемді Кбайтқа: 94 · 1024 = 96 256 Кбайт.
      2. Уақытты секундқа: 3 · 60 = 180 с.
      3. 96 256 : 180 ≈ 534,8 Кбайт/с.
      Назар аударыңызКөлемді минутқа бөлсеңіз, жауап дұрысынан 60 есе үлкен шығады: 32 085 «Кбайт/с» — тұзақ.
      6

      Ақпаратты өлшеудің екі тәсілі 11-сабақ

      тәсілдерді ажыратыңыз
      Мазмұндық (ықтималдық) тәсілСубъективті: ақпарат көлемі хабардың мазмұны мен мәніне, адам үшін маңыздылығына тәуелді. «Емтиханнан 130 балл алдым» деген хабар сіз үшін өте маңызды, ал басқа адамға, мысалы, бірінші сынып оқушысына — маңызсыз. Бір хабар әр адамға әртүрлі көлемде ақпарат береді.
      Алфавиттік тәсілОбъективті: ақпарат көлемін нақты өлшеуге болады. Көлем тек символдар саны мен бір символдың салмағына тәуелді, хабар немен жазылғаны мен не туралы екені маңызды емес. Формуласы: I = K · i.
      Әліпби — ақпаратты жазуға қолданылатын символдар жиыны.
      Әліпби қуаты N — әліпбидегі символдар саны.
      Символдың ақпараттық салмағы i — бір символдағы ақпарат мөлшері (битпен).
      Компьютерлік әліпби256 символ: латын және кирилл әріптері (бас және кіші), цифрлар, тыныс белгілері, бос орын, жақшалар. 256 = 2⁸, сондықтан компьютер мәтінінің бір символы 8 бит = 1 байт салмақ.

      Жолақтың ұзындығы — әліпби қуаты N, оң жақтағы сан — символ салмағы i. Жолаққа курсорды апарыңыз.

      ОйынСипаттама қай тәсілге жатады? Тәсілдер бойынша бөліңіз.
      7

      Хартли формуласы: N = 2ⁱ 12-сабақ

      санды табыңыз
      N = 2ⁱ  —  N — әліпби қуаты (нұсқалар саны), i — бір символдың салмағы (бит)

      Әліпби қуаты бойынша символ салмағын табамыз: 2-ні қандай дәрежеге шығарғанда N шығады?

      • N = 2 → i = 1 (екілік әліпби: 0 және 1);
      • 3 биттік ұяшық: N = 2³ = 8 түрлі күй (2 · 3 = 6 емес, 3² = 9 емес);
      • N = 32 → i = 5; N = 64 → i = 6; N = 256 → i = 8.
      • N 2-нің дәрежесі болмаса, ең жақын үлкен дәрежені аламыз: қазақ әліпбиі N = 42 → 2⁵ = 32 аз, 2⁶ = 64 жетеді → i = 6. Битті бөлшектеуге болмайды.

      Ойын-тәжірибе: 1-ден 32-ге дейінгі санды табу үшін «көп пе, аз ба?» деген 5 сұрақ жеткілікті, өйткені 32 = 2⁵. Әр жауап нұсқаларды екі есе азайтады.

      Символ салмағы i3 бит
      8

      Хабар көлемі: I = K · i 12-сабақ

      есепті шығарыңыз
      I = K · i  —  I — хабардың ақпараттық көлемі, K — хабардағы символдар саны, i — бір символдың салмағы
      1. 32 символды әліпбимен жазылған 200 символдық хабар: N = 32 = 2⁵ → i = 5 бит; I = 200 · 5 = 1000 бит = 1000 : 8 = 125 байт.
      2. «компьютер» — компьютер мәтіні (i = 8 бит): I = 9 · 8 = 72 бит = 9 байт.
      3. Әр символ 2 байт болатын (Unicode) 1024 символдық мәтін: 1024 · 2 = 2048 байт = 2 Кбайт.
      4. 64 символды әліпби, 70 символдық хабар: i = 6; I = 70 · 6 = 420 бит.
      9

      Сабақ соңындағы сұрақтар: есептер 11, 12-сабақтар

      алдымен өзіңіз шығарыңыз

      Бұл есептерді сабақта бірге шығардық. Әуелі өзіңіз шешіп көріңіз, содан кейін «Шешімі» батырмасын басыңыз.

      10

      Ақпарат ұғымы және оны қабылдау 13-сабақ

      бағанды басыңыз

      Ақпараттың бірнеше анықтамасы бар: ҰБТ сұрағы кез келген баспаның оқулығынан келуі мүмкін, сондықтан бәрін тани білу керек.

      Ақпарат — күнделікті өмірден бастап техникалық салаға дейін қолданылатын көп мағыналы ұғым.
      Ақпарат — адам үшін қоршаған ортадағы нысандар мен құбылыстар, олардың параметрлері, қасиеттері мен жағдайы туралы хабар. Мысалы, машинаның түсі — ақпарат.

      Ақпаратты адам сезім мүшелері арқылы қабылдайды. Зерттеулер бойынша: көру — 81 %, есту — 10 %, иіс сезу — 4 %, дәм сезу — 3 %, басқа сезімдер (мысалы, сипап сезу) — 2 %. Әр адамның өз ерекшелігі бар: біреу иісті жақсы ажыратады, біреу — дәмді.

      Ұсыну формасына қарайАқпарат мәтіндік, сандық, графикалық, дыбыстық, бейне түрінде болады — қалай жазылғанына қарай.

      Бағанға курсорды апарыңыз не оны басыңыз.

      ОйынБұл ақпаратты қай сезім мүшесімен қабылдаймыз?
      11

      Ақпараттың қасиеттері 13-сабақ

      қасиетті таңдаңыз

      Ақпараттың сапасын оның қасиеттері анықтайды: сапалы ақпарат дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі. Анықтамалар мен мысалдарды жақсылап жаттаңыз — сұрақтар дәл солар арқылы құрылады.

      ҚасиетМағынасы
      12

      Төрт баспа: қай оқулықта қандай қасиет 13-сабақ

      баспаны басыңыз

      Ақпараттың қасиеттерін төрт баспаның оқулықтары әртүрлі атайды: Арман-ПВ, Алматыкітап, Атамұра, Мектеп. Анықтамалары бір-біріне ұқсас, бірақ айырмашылығы бар — сондықтан әр баспаның анықтамасын сөзбе-сөз білген дұрыс.

      Бағанның тақырыбын басыңыз — баспаның тізімі ерекшеленеді. Жолды басыңыз — қасиеттің анықтамасы шығады.

      ҰБТ-да келген сұрақ«Ақпараттың уақыттылығы, маңыздылығы және мәнділігімен сипатталатын қасиет» — өзектілік (Атамұра баспасы). «Түсінікті және нақты түрлендіруді қамтамасыз ететін қасиет» — қолжетімділік (Мектеп баспасы).
      ОйынБұл қасиет не анықтама қай баспаға тән?
      13

      Ұқсас қасиеттер: қай жерде шатастырады 13-сабақ

      жаттықтырғыш
      Құндылық / өзектілікҚұндылық — мәселені шешуге көмектеседі («жаңбыр жауады, қолшатыр ал»). Өзектілік — уақытқа сәйкес, дәл қазір керек («қазір шотыңызда 1360 теңге бар»).
      Нақтылық / дәлдікНақтылық — қысқаша факт, бұрмаланбаған («Жер домалақ», «тәулікте 24 сағат»). Дәлдік — нақты нысанға сәйкестік дәрежесі («2 · 25 = 50», «шамамен» емес).
      Объективті / субъективтіОбъективті — өлшеуге, есептеуге болады, біреудің пікіріне тәуелсіз («бүгін −5 °C»). Субъективті — жеке адамның қабылдауы («бүгін дала суық», «ән әдемі»).
      Толықтылық / репрезентативтілікТолықтылық — шешім қабылдауға мәлімет жеткілікті («туған күні — 4 маусым»). Репрезентативтілік — бір ақпарат әртүрлі ағындардан келеді (интернет, кітап, жаңалықтар).
      ҰБТ-ға кеңесЖауап нұсқаларында екі қасиет те анықтамаға жақын болуы мүмкін. Анықтама қай қасиеттің өз анықтамасы болса, сол дұрыс: мысалы, «көптік» анықтамасы тұрса — «көптік», «толықтылық» емес.
      14

      Сабақ соңындағы сұрақтар және ҰБТ тұзақтары 11–13-сабақтар

      тест алдында қайталаңыз
      Өзіңізді тексеріңізАлдымен өзіңіз жауап беріп көріңіз, содан кейін карточканы басыңыз.
      30 секундтағы қорытынды
      • Бит — өлшеудің ең кіші бірлігі (0 не 1), байт — өңдеу мен берудің ең кіші бірлігі; 1 байт = 8 бит; 1 символ = 1 байт; бос орын да — символ.
      • 1 байтпен 2⁸ = 256 символ кодталады (0-ден 255-ке дейін).
      • 1 Кбайт = 2¹⁰ = 1024 байт; әрі қарай Мбайт, Гбайт, Тбайт, Пбайт, Эбайт, Збайт, Йбайт — әрқайсысы ×1024.
      • Кішіден үлкенге — бөлеміз, үлкеннен кішіге — көбейтеміз. Жылдамдықта уақытты секундқа айналдырамыз.
      • Мазмұндық (ықтималдық) тәсіл — субъективті, алфавиттік — объективті: N = 2ⁱ, I = K · i.
      • Қабылдау: көру 81 %, есту 10 %, иіс 4 %, дәм 3 %, басқа сезім 2 %.
      • Қасиеттер: құндылық, өзектілік, толықтылық, объективтілік, анықтылық, дәлдік, нақтылық, қолжетімділік; Алматыкітапта — сенімділік, Мектепте — репрезентативтілік.

      Симуляциядағы, жаттықтырғыштар мен калькуляторлардағы сандар оқу үшін алынған, сызбалар мен модельдер жеңілдетілген.